C. Yakup ŞİMŞEK

Eğitimci, redaktör

[email protected]

"Kurulmak" Üvey Türkçe, "Oluşturulmak" Öz Türkçe

Heyet, takım, komisyon, jüri vb. eskiden "kurulur"du, şimdi "oluşturulur" oldu. Bir RİT kelimesi olan "kurul" bile artık kurulmuyor, "oluşturuluyor".

***

1930'lardan beri Türkçeyi yoldan çıkaran TDK, "Dil Devrimi" ve RİT (Resmî İkāmeli Türkçe) politikası yüzünden sürüklendiğimiz kargaşa yazmakla bitmez. Dilin gerçek sâhibi olan milletin yaptığı kelimeler "üvey Türkçe" sınıfına; RİT (Resmî İkāmeli Türkçe) kelimeleri ise "öz Türkçe" (!) proje sınıfına lâyık görüldü.

***

Üvey Türkçe- öz Türkçe ikāmelerinden bir çırpıda hatırladığım şunlar:

"Karalamak, kınamak, kötülemek, çekiştirmek, taşlamak, suçlamak, yermek" yerine RİT'in "eleştirmek" kelimesini; "bütün" yerine RİT'in "tüm" kelimesini; "yerli" yerine RİT'in "yerel" kelimesini; "görünüş" yerine RİT'in "görüntü, görünüm, görsel" lakırtılarını; "olağan" yerine RİT'in "doğal" kelimesini; "araba" yerine RİT'in "araç"ını; "doğmak, olmak" yerine RİT'in "oluşmak" kelimesini kullanmak gibi.

***

Not: 1935’ten îtibâren TDK tarafından “tekevvün etmek” yerine ikāme edilen "oluşmak" kelimesi 1945’te "ibâret olmak, meydâna gelmek, teşekkül etmek" sözlerine de karşılık gösterilmiş.

Sâdeleştirilmiş (!) kitaplarda "teşkîl etmek, teşkil olunmak, hâsıl olmak, husûle gelmek, vücûda gelmek, vücud bulmak, doğmak, tecellî etmek, vukūa gelmek, gözükmek, olmak, yapılmak, bünyâd olmak, gelmek, kopmak, kaynamak, kesbetmek" kelimelerinin günümüz Türkçesine "oluşturmak" ile tercüme edildiğini gördüm.